ZERGATIK EZ DAGO SUGE MOTARIK IRLANDAN?

istorioak, historia

Erantzuna azkarra zera izango zen: “ez dira bizi herrialde honetan, ez zaielako ur hotza gustatzen eta ez dakitelako igeri egiten. Eta ez trazioak esaten duen bezela, San Patriziok, Irlandaren nagusias, narrasti hauek herrialdetik bota zituela. Gainera, irla hau ez da leku bakarra ez dagoela sugerik, Zelanda Berrian ere ez dago sugerik orain dela 20 miloi urte suge itxurako animalia bat izan zen arren. Hawaien adibidez ikusi daitezkeen suge bakarrak uretako sugeak dira. Baita ere, Groenlandian eta Antartikan ez dago sugerik.

Adituek uste dute sugeak orain dela 100 miloi urte sortu zirela Godwana kontinentean, kontinente hau pixkanaka pixkanaka hausten joan zen horrela, Antartika, Hego Amerika, India, Afrika eta Australia sortuz. Horrek asko lagundu zuen sugeak munduan zehar banatzeko, baina garai haietan Irlanda, oraindik ere, ur azpian zegoen. Ura urritzen zen neurrian animalia hauek lur eremu gehiago aurkitu zituzten bizitzeko, zoritxarrez, Irlanda lur eremu haien artean ez zegoen.

Irlanda glaziarrez betea egon zen duela 15.000 urte arte, garai haietan Irlanda Ingalaterratik banatuta zegoe, beraz, sugeak ez ziren Irlandara pasatu eta fish and chips-eko lurraldean gelditu ziren.

Informazioa maikelnai.es-etik aterata.

OTSOA

Basatiak, animali haragijaleak, ugaztunak, ertainak, bibiparoa, istorioak, birika arnasketa, mendian bizi direnak

Ez da denbora asko Europa otsoz josita zegoela. Duela ehun urte ia edozein basotan aurkitu zitekeen, gauez uluka eta egunez ezkutaturik ibiltzen ziren. Gizakiak errespetua eta miresmena sentitu du betidanik otsoarekiko, baina noski jan ere egin behar da eta otsoak abereak hiltzen ditu elikatzeko. Urte askotan ohikoa izan da otsoa arrapatzen zuenari saria ematea, sariaz gain ere ospe handia eskuratzen zuen, pizti beldurgarria zen eta beraz jendearen ustez hil egin behar zen eta hil egiten zituzten.1970ko hamarkadan jendea otsoa basten hasi ziren eta gaur egun 2000 ale baino gehiago daude penintsulan.

Otsoa ugaztun haragijale bat da, hau da, haragiaz elikatzen da. Hauek 1m eta 2mren artean neurtzen dute eta bere kolorea zuritik beltzera da, tartean urre kolorea, marroia eta gorrixka daudela. Pizti hauen letaginak 6cm neurtzera irits daitezke.

Otso grisa lurreko animalietatik zaharrenetarikoa da, 100.000 urte baino gehiago baitaramatza gure planetan bizitzen. Lehen Ipar Hemisferioan bizi zen gehienbat., eta gizakia kenduta ugaztunik zabalduena izan zen, historia osoan zehar. Gainera, otsoak ia lurreko leku guztietan bizi dira, euri tropikaleko basoetan eta basamortuetan izan ezik. Otsoetatik zakurrak etxe aberetu ziren orain dela 12.000 urte gutxienez. Gaur egun 15 azpi-espezie daude txakurrak kenduta.

Otsoaren bizitza 6 urtetik 12 urteetara hel daiteke, bere taldearena den lur eremu batean, eremu honek normalean 150kmtik 300kmra neurtzen du. Honek bere lurraldea dela adierazteko usain bat uzten du oinetan dituen guruin batzuei eske eta txizari esker.

Animalia hauek oso adiskidetsuak dira. 6tik 12 aleetara osatutako taldeetan bizi dira. Saldo bakoitzak ar eta eme nagusia du, arrak arrei aginduak ematen dizkio eta emeak emeei. Beraiek bakarrik izaten dituzte kumeak gehienetan. 3 bat aste erditu baino lehen, emeak tunel bat azterkatzen du, aterpe bat eginez. Han gelditzen da kumeekin 8-10 aste betetzen dituzten arte, emeak kontu handiz ibili beharko du lekua aukeratzeko garaian, kontuan izanik lekua ehizatzeko egokia eta defendatzeko egoki izan beharko dela, gainera, iturri bat gertu egon beharko da. Otsotxoak esnea bakarrik hilabete batez hartuko dute eta gero taldeko otsoek murtxikatutako janaria jango dute.

Otso kumeak oraindik txikiak direnean taldeko otso nagusiek hauek zaintzen dituzte, amak ura edatera, ariketa pixka egitera edo eta bere beharrak egitera joaten denean.

Animalia hauek beraien artean komunikatzeko modu asko dituzte. Ulu eginez, marmar eginez, zaunka eginez… Isatsa beldurra, indarra…emateko erabiltzen dute.

EURASIA ETA OZEANIAKO OTSOAK

• Europako otsoa, otsorik tipikoena, ertaina da eta bere kolorea gris iluna. Europa eta Errusian bizi da, lehen bizi zen leku askotan desagertu den arren.

• Italiar otsoa, galtzeko arriskuan dago gaur egun Apeninoetan bizi da.

• Otso austriar-hungaroa, erdialdeko Europan bizi da eta gaur egun nahiko urria da.

• Errusiar otsoa, Europako otsoetatik ugariena, Ozeano Bareaino hedatzen baita.

• Iberiar otsoa, Iberiar penintsula osoan aurkitzen da, galtzeko arriskuan egon zen 70 hamarkadan, baina zorionez naturazale batzuei esker salbatu zen. Gaur egun, hedapenaren erdian dagoen animalia bat da. Europako beste otsoak baino txikiagoa da bere kolorea gris-pardoa, mantxa beltzekin da.

- Lebanteko otsoa, iberiar otsoak baino txikiagoak eta ile motza eta gorrixkakoak ziren. 20.mendearen hasieratik ez dago beraiei buruzko informaziorik.

•Asiako tundrako otsoa, tamaina handiko eta ile luzeko otsoa, Eurasiako tundra hotzetan bizi da.

• Estepako otsoa, otso txikiak baina indartsuak ile gris motzakoak, estepa eta basamortuko bizitzara moldatuak.

• Tibetar otsoa, tamainaz ertainetik handira. Ilelatza eta arre koloretik grisera eta beltza. Txinako, Mongoliako eta Mantxuriako baso hotzetan bizi da.

• Arabiar otsoa, otso txikia eta argala, belarria beste otsoenak baino luzeagoak ilea, aldiz, motzagoa, gainera, grisetik horira den kolorea eta bizkarraldean ilunagoa. Talde txikitan bizi da.

• Indiar otsoa, arabiar otsoaren antzekoa, lehengoa bezala ile motzakoa eta belarri handikoa, hala ere, kolorea ilunagoa da eta tamainaz, ere, handigoa.

• Hokkaidoko otsoa Japoniako Hokkaido irlan bizi den otsoa, halere, Sajalin irlan ere baliteke animalia hau bizitzea. Gaur egun, desagertuta dagoela uste da.

Informazio guztia zientzia.net-etik eta wikipedia.org-etik aterata.