Lurrean ondo moldatzen diren arren, itsasoan trebezia handigoa dute eta han ematen dute egunaren zatirik luzena, elikatzeko oso beharrezko baitute itsasoa.

Bakarka ehizatzen dute, baina oso arrain talde handiak daudenean elkarri laguntzen diote, arrain asko arrapatzeko. Olagarroak, kalamarrak eta arrain batzuk, bereziki jaten dute gehien bat.

Kumea etaama usaiaz eta karrasiez baliatzen dira elkar ezagutzeko, amak milaka karrasien artean gai dira beraien kumearena aurkitzeko.

Informazioa wikipedia.org-etik aterata.

Emeek talde bat sortzen dute familiarki lotuta ez dauden ar batekin. Emeek ahizatu egiten dute eta arrek lurralde babestu kumeak heldu izatera iristen direnean familiatik kanporatzen dituzte.

Emeek 18tik 26 hilabetera izaten dituzte umeak. Zoologikoan daudenean, berriz, urtean behin izaten dute kumealdia eta 110 egun irauten dituzte ahurdun. Basatiak direnean arrek 12 urte irauten dituzte bizirik emeek, aldiz, 16. Baina zoologikoetan bizi direnean 30 urte.

Informazioa wikipedia.org-etik aterata

Eulia intsektu batzuei ematen zaien izena da 120.000 bat espezie dira. Eulien gorputzak burua, toraxa eta abdomena dauka, baita ere, 2 hego, begiak (hauek argira sentiberak diren ehunka fazetaz osatuak) eta ahoko zatiak zurrupatzeko, zulatzeko eta miazkatzeko prestatuak dauzkate.

Ezin dute koska egin baina batzuek ziztatu eta odola zurrupatu dezakete. Bere bizitzan metamorfosis bat jaten du, arrautzetik larbara, larbatik ninfara eta azkenik ninfatik heldu izatera. Espezie batzuek ziklo hau beste batzuek baino lehenago betetzen dute.

Euliak ia lurreko edozein lekuetan bizi dira, gizakiak eta mikroorganismo batzuek eta gero eltxoekin batera lurreko suntsitzaile nagusietako bat da.

Gaixotasun askon eramaileak dira, aberetan zizareak sortarazten ditu eta gizakien baratzetan kalte asko sortzen dituzte.

Oso kaltegarriak izan arren, gauza batzuentzako oso beharrezkoak dira, polinizaziorako, animalia batzuen janarako eta animalien deskonposaketarako esate baterako.

Informazio gehiagorako sartu wikipedia.org-en

Munduko ia edozein lekuetan bizi daiteke Australian eta Antartikan izan ezik.

AMERIKAN

Ipar Amerikan, talderik handienak Kanadan, Mendi Harritsuetan, Kostaldeko mendietan, Alberta eta Britaniar Kolunbia artean.

Han ere, beste bost espezie daude: Karibua, altzea, orein kanadarra, Virginiako oreina eta orein mandoa.

Hego Amerikan, berriz, Patagonia hegoaldean topa dezakegu huelmu-a, bertako espezia.

ASIAN

Asian, batik bat, Ipar Korean, Mantxurian eta Ussurin bizi dira.

AFRIKAN

Ipar Afrikan, Marokon, Algeriako Atlas mendietan eta Tunisian.

EUROPAN ETA EUSKAL HERRIAN

Europan, orein gorria da ohikoena.

Euskal Herrian, gehienak Gorbeia aldeanbizi dira, Araba eta Bizkaia artean, eta Nafarroako mendietan bizi dira, batez ere, Iratiko ohianaren inguruan.

Wikipedia.org-etik ateratako informazioa.

Talde honek tartesioak eta simioak barne hartzen ditu. Strepsirhinirekin konparatuta tamainaz handigoak dira, garuna ere handigoa da. Ikusmena garatuagoa dute, koloreak ezberdindu eta egunez bizi ahal direlarik. Umetokiak bi kamara ditu, eta gehienetan kume bat izaten dute aldiro.

Strepsirrhinitik banaketa orain dela 63 miloi urte gertatu zela uste da. SImmiformeak geroago banatu ziren eta Afrikan banatu zirela uste, bada ere, Pakistanen hainbat fosil aurkitu dira.

Gehiago jakiteko sartu wikipedia.org-en.

Otsoa ugaztun haragijale bat da, hau da, haragiaz elikatzen da. Hauek 1m eta 2mren artean neurtzen dute eta bere kolorea zuritik beltzera da, tartean urre kolorea, marroia eta gorrixka daudela. Pizti hauen letaginak 6cm neurtzera irits daitezke.

Otso grisa lurreko animalietatik zaharrenetarikoa da, 100.000 urte baino gehiago baitaramatza gure planetan bizitzen. Lehen Ipar Hemisferioan bizi zen gehienbat., eta gizakia kenduta ugaztunik zabalduena izan zen, historia osoan zehar. Gainera, otsoak ia lurreko leku guztietan bizi dira, euri tropikaleko basoetan eta basamortuetan izan ezik. Otsoetatik zakurrak etxe aberetu ziren orain dela 12.000 urte gutxienez. Gaur egun 15 azpi-espezie daude txakurrak kenduta.

Otsoaren bizitza 6 urtetik 12 urteetara hel daiteke, bere taldearena den lur eremu batean, eremu honek normalean 150kmtik 300kmra neurtzen du. Honek bere lurraldea dela adierazteko usain bat uzten du oinetan dituen guruin batzuei eske eta txizari esker.

Animalia hauek oso adiskidetsuak dira. 6tik 12 aleetara osatutako taldeetan bizi dira. Saldo bakoitzak ar eta eme nagusia du, arrak arrei aginduak ematen dizkio eta emeak emeei. Beraiek bakarrik izaten dituzte kumeak gehienetan. 3 bat aste erditu baino lehen, emeak tunel bat azterkatzen du, aterpe bat eginez. Han gelditzen da kumeekin 8-10 aste betetzen dituzten arte, emeak kontu handiz ibili beharko du lekua aukeratzeko garaian, kontuan izanik lekua ehizatzeko egokia eta defendatzeko egoki izan beharko dela, gainera, iturri bat gertu egon beharko da. Otsotxoak esnea bakarrik hilabete batez hartuko dute eta gero taldeko otsoek murtxikatutako janaria jango dute.

Otso kumeak oraindik txikiak direnean taldeko otso nagusiek hauek zaintzen dituzte, amak ura edatera, ariketa pixka egitera edo eta bere beharrak egitera joaten denean.

Animalia hauek beraien artean komunikatzeko modu asko dituzte. Ulu eginez, marmar eginez, zaunka eginez… Isatsa beldurra, indarra…emateko erabiltzen dute.

EURASIA ETA OZEANIAKO OTSOAK

• Europako otsoa, otsorik tipikoena, ertaina da eta bere kolorea gris iluna. Europa eta Errusian bizi da, lehen bizi zen leku askotan desagertu den arren.

• Italiar otsoa, galtzeko arriskuan dago gaur egun Apeninoetan bizi da.

• Otso austriar-hungaroa, erdialdeko Europan bizi da eta gaur egun nahiko urria da.

• Errusiar otsoa, Europako otsoetatik ugariena, Ozeano Bareaino hedatzen baita.

• Iberiar otsoa, Iberiar penintsula osoan aurkitzen da, galtzeko arriskuan egon zen 70 hamarkadan, baina zorionez naturazale batzuei esker salbatu zen. Gaur egun, hedapenaren erdian dagoen animalia bat da. Europako beste otsoak baino txikiagoa da bere kolorea gris-pardoa, mantxa beltzekin da.

- Lebanteko otsoa, iberiar otsoak baino txikiagoak eta ile motza eta gorrixkakoak ziren. 20.mendearen hasieratik ez dago beraiei buruzko informaziorik.

•Asiako tundrako otsoa, tamaina handiko eta ile luzeko otsoa, Eurasiako tundra hotzetan bizi da.

• Estepako otsoa, otso txikiak baina indartsuak ile gris motzakoak, estepa eta basamortuko bizitzara moldatuak.

• Tibetar otsoa, tamainaz ertainetik handira. Ilelatza eta arre koloretik grisera eta beltza. Txinako, Mongoliako eta Mantxuriako baso hotzetan bizi da.

• Arabiar otsoa, otso txikia eta argala, belarria beste otsoenak baino luzeagoak ilea, aldiz, motzagoa, gainera, grisetik horira den kolorea eta bizkarraldean ilunagoa. Talde txikitan bizi da.

• Indiar otsoa, arabiar otsoaren antzekoa, lehengoa bezala ile motzakoa eta belarri handikoa, hala ere, kolorea ilunagoa da eta tamainaz, ere, handigoa.

• Hokkaidoko otsoa Japoniako Hokkaido irlan bizi den otsoa, halere, Sajalin irlan ere baliteke animalia hau bizitzea. Gaur egun, desagertuta dagoela uste da.

Informazio guztia zientzia.net-etik eta wikipedia.org-etik aterata.